Coğrafi konum
Gönen'in doğusunda Atabey, kuzeyinde Uluborlu, batısında Keçiborlu ilçeleri, güneybatısında Burdur ili yer alır. Yerleşim, kuzeyde Tınaz Dağı ve Yaylası ile Kale Dağı'nın, güneyde Söbü Dağı'nın çevrelediği bir ovaya açılır. İlçedeki tek yetişmiş ormanlık alan Manastır Koruluğu'dur; 1989'dan bu yana çevredeki dağ eteklerinde belediyece 'Yeşil Kuşak' adıyla çam ve sedir dikimi sürdürülmektedir. Gönen Belediyesi ilçede yaz kış devamlı akan bir akarsu bulunmadığını belirtir. [1][2]
İlçenin temel sayısal künyesi resmî kaynaklarda uzlaşmaz. Yüzölçümü için üç ayrı değer vardır: Isparta İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü 356 km², Gönen Belediyesi 372 km², Isparta İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ise 374.000 dekar (374 km²) bildirir. İlçe merkezinin rakımı Gönen Belediyesi'ne ve Wikidata kaydına göre 1.050 metredir; İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün verdiği 1.820 metre, aynı kaynaklarda geçen Tınaz Tepe (1.850 m) ve Kale Tepe (1.656 m) yüksekliklerinin yanında yerleşimin değil bir zirvenin değeri gibi durur, ancak bunu söyleyen bir kaynak bulunamadığı için burada kesinleştirilmemiştir. [1][2][4][5][8]
Kısa tarihçe
Gönen ovasındaki yerleşimin izlenebilen kökeni Hellenistik döneme gider. Gönen Belediyesi'nin yayımladığı yüzey araştırması özetine göre ilçe merkezinin 2 kilometre kuzeyindeki 1.656 metrelik Kale Tepe, sur duvarlarıyla tahkim edilmiş bir çekirdek yerleşmedir; yüzeyde toplanan seramikler yerleşimin Erken Hellenistik dönemde kurulduğuna, Roma döneminde terk edilmiş olabileceğine işaret eder. Kuzeydeki Akyokuş Tepe ise Erken Roma'dan Bizans dönemine uzanan buluntular vermiş, Geç Roma ve Bizans yerleşimi bugünkü Gönen'in altında kalmıştır. [4]
Bu yerleşme kaynaklarda Konana (Conana) adıyla geçer. Gönen Belediyesi'nin aktardığına göre antik kentten ilk kez Ptolemaios söz eder; kentin yeri 1879'da G. Hirschfeld tarafından tespit edilmiş, L. Robert'in İğdecik köyünde bulduğu mil taşıyla kesinleşmiş ve kent MÖ I. yüzyıldan itibaren sikke basmıştır. Isparta İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ilçenin tarih boyunca Kaue, Kawaena, İuztinianopolis, Gonana, Konana ve Konan gibi adlarla anıldığını aktarır; bu ad dizisi akademik bir künyeye dayandırılmadığı için kurum beyanı olarak verilmektedir. İki kurum Gönen'i Augustus'un Pisidia'da kurduğu dört şehirden biri olarak gösterir, ancak bu dört şehrin hangileri olduğu kaynaklarda sayılmaz. [1][3]
Türk dönemi için en sağlam kayıt TDV İslâm Ansiklopedisi'ndedir: Hamîd Bey'in oğlu İlyas Bey, merkezi Gönen olmak üzere Keçiborlu, Avşar, Atabey ve Şarkîkaraağaç hattında hüküm sürmüştür. Aynı kaynağa göre XV. yüzyılın ikinci yarısında Hamîd sancağı İrle, Burdur, Uluborlu, Gönen, Isparta, Eğridir, Barla ve Yalvaç kazalarından oluşuyordu; Gönen bu dönemde kaza statüsündedir. [6]
Gönen Belediyesi, 22 Haziran 1919 bildirisinin ardından Gönenlilerin yetmiş altı gönüllüyü Isparta'daki birliğe gönderdiğini aktarır; bu bilgi tek kaynağa dayanır ve arşiv künyesi verilmemiştir. Cumhuriyet döneminde Gönen 1948'den beri belediye teşkilatına sahiptir ve 20 Mayıs 1990 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan kanunla ilçe olmuştur. Kanunun numarası konusunda bir ayrışma vardır: İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü 3844 sayılı kanunu gösterir, Mevzuat Bilgi Sistemi'nde ise 20.05.1990 tarihli ve 20523 sayılı Resmî Gazete künyesi 3644 sayılı kanuna aittir ve 3844 numarası için kayıt dönmemektedir. [1][3][7]
Görülebilecek yerler
- Kale Tepe (Konana) — ören yeri · İlçe merkezinin 2 kilometre kuzeyinde, 1.656 metre yükseklikte bir tepedir; Konana'nın çekirdek yerleşmesi olarak tanımlanır ve savunma sistemine ait veriler yüzeyden izlenebilir. Güneydoğusunda, kente giren yolun iki yanında tümülüsler ile kayaya oyulmuş mezarlardan oluşan bir nekropolis bulunur. [4]
- Akyokuş Tepe — ören yeri · Modern yerleşimin kuzeyindeki doğal yükseltide Erken Roma'dan Bizans dönemine uzanan buluntular saptanmıştır; tepenin kuzey yamacındaki geniş nekropolis bugünkü Gönen'in kuzeyine kadar uzanır. [4]
- Manastır Koruluğu — koruluk · İlçedeki tek yetişmiş ormanlık alandır; İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ile Gönen Belediyesi ilçe tanıtımlarında bu koruluğu öne çıkarır. [1][2]
- Tınaz Dağı ve Yaylası — yayla · İlçenin kuzeyindeki dağ ve yayla alanıdır; Gönen Belediyesi Tınaz Tepe'nin yüksekliğini 1.850 metre olarak verir. [1][2]
- Gönen Hamamı — hamam · Gönen Belediyesi ilçede dört yıkanma odası ile bir serinleme salonu bulunan, Selçuklu dönemine tarihlediği bir hamamdan söz eder. Aynı sayfadaki tarihlendirme bölümü tarihsel olarak imkânsız bir sultan adı içerdiği için yapının dönemi burada doğrulanmış sayılmamış, yalnız hamamın varlığı ve bölümleri aktarılmıştır. [4]
Üretim, yemek ve kültür
Isparta İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'ne göre Gönen'de tarım ve hayvancılık başlıca geçim kaynağıdır; aynı müdürlüğün il ekonomisi sayfası elma bahçelerinin en yoğun bulunduğu ilçeler arasında Gönen'i de sayar. Isparta İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün tablosunda ilçenin toplam tarım alanı 136.925 dekar olarak verilir; bunun 107.145 dekarı kuru, 29.780 dekarı sulu tarımdır. Tablonun hangi yıla ait olduğu belirtilmemiştir. [1][5][10]
Tarihsel üretim açısından Gönen, TDV İslâm Ansiklopedisi'nin Hamîdoğulları maddesine göre tahrir defterlerinde sabunhânesi ve gelişmiş boyahânesi kayıtlı, 'boğası' denilen ince pamuklu dokumanın yapıldığı merkezlerden biridir. Gönen adına kayıtlı tescilli bir coğrafi işaret bulunmamaktadır; Türk Patent ve Marka Kurumu veritabanında 'Gönen' adını taşıyan iki tescil de Balıkesir iline aittir. [6][9]
Ulaşım
Gönen'in Isparta il merkezine uzaklığı İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nde 23 kilometre, Gönen Belediyesi'nde 24 kilometre olarak verilir. İki kaynak da ilçe merkezinin ana karayoluna 5 kilometre uzaklıkta olduğunu yazar, ancak yolu farklı adlarla anar: müdürlük Isparta-Burdur, belediye İstanbul-Afyon karayolu der. Güncel toplu taşıma seçenekleri bu sayfa için doğrulanmadı; yolculuk öncesinde resmî kaynaklardan kontrol edin. [1][2]
Kaynakça
- Gönen (ilçeler bölümü) Komşu ilçeler, Tınaz ve Kale dağları ile Söbü Dağı, Manastır Koruluğu, tarih boyunca kullanılan adlar, Augustus dönemine ilişkin beyan, 1948 belediye teşkilatı ve 1990'da ilçe oluşu, tarım ve hayvancılık.
- Coğrafi Konumu İl merkezine uzaklık için ikinci değer, yüzölçümü, rakım, Tınaz Tepe yüksekliği, iklim, Manastır Koruluğu, 1989'dan beri süren Yeşil Kuşak ağaçlandırması ve sürekli akarsu bulunmaması.
- Gönen Tarihi Konana'nın Ptolemaios'ta anılması, kentin yerinin 1879'da G. Hirschfeld tarafından tespiti ve L. Robert'in mil taşı, sikke basımı, Selçuklu dönemi ve 1919'daki gönüllü gönderimi. Sayfanın edebî bölümü olgu olarak kullanılmadı.
- Tarihi Yerler Konana yüzey araştırması özeti: Kale Tepe'nin yüksekliği ve konumu, sur duvarları, nekropolis, Akyokuş Tepe buluntuları ve Selçuklu dönemine tarihlenen hamam.
- Gönen (İlçe Müdürlükleri) Toplam ilçe alanı için üçüncü değer (374.000 dekar), tarım alanı ile kuru ve sulu tarım dağılımı, yerleşim bazlı parsel tablosu.
- Hamîdoğulları İlyas Bey'in merkezi olarak Gönen, XV. yüzyılın ikinci yarısında Hamîd sancağında Gönen'in kaza oluşu, tahrir defterlerinde sabunhâne, boyahâne ve boğası dokuması.
- 3644 sayılı Kanun künyesi (Kanunlar Fihristi) Fihrist kaydı: Resmî Gazete tarihi 20.05.1990, sayı 20523. Kanun başlığı sayfada görünmüyor; aynı sorgu 3844 numarası için sonuç döndürmedi.
- Gönen (Q1559368) — koordinat P625: 37.956, 30.515 (tek değer). P2044 (rakım): 1050 m. Sayfadaki nüfus değeri TÜİK künyesiyle doğrulanamadığı için kullanılmadı.
- Coğrafi işaret veritabanı sorgusu ("Gönen") "Gönen" aramasında dönen iki tescil de Balıkesir iline kayıtlı; Isparta'nın Gönen ilçesine ait tescil bulunmuyor.
- Ekonomik Yapı Elma bahçelerinin yoğun olduğu ilçeler arasında Gönen'in sayılması.
- Son doğrulama
- Son güncelleme
- İlk yayın
Bir bilgi değiştiyse ya da eksikse katkı sayfasından bildirebilirsiniz.