Bir şehri tanımak, onun hafızasında gezinmektir

Adın hikâyesi

Bu almanağın adı, Isparta'nın adının kökenine dair öne sürülen biçimlerden biri olan Barida'dan geliyor. Ancak baştan belirtmek gerekir: Isparta adının kökeni kesin olarak bilinmemektedir. Barida, araştırmacıların önerdiği birkaç açıklamadan biridir — bir gerçek değil, bir ihtimaldir.

Bu belirsizliği gizlemek yerine sitenin adına taşıdık, çünkü Isparta'nın adı üzerindeki çokluk, şehrin kaç ayrı dilin ve dönemin içinden geçtiğini kökenin kendisinden daha iyi anlatıyor. Adın hikâyesini ayrıntılı okuyun.

Bağımsızlık ve gönüllülük

Barida, Isparta'nın tarihini ve kültürel hafızasını paylaşmak amacıyla gönüllülük esasına dayalı olarak geliştirilen bağımsız bir projedir. Herhangi bir kamu kurumunun resmî internet sitesi değildir ve bu kurumlar adına açıklama yapmaz.

Bunun pratikte ne anlama geldiğini açıkça yazmakta fayda var:

• Hiçbir kurumla resmî bir ilişkisi yoktur. Barida; valilik, belediye, üniversite, oda ya da bakanlık birimlerinden bağımsızdır. Bu kurumların onayıyla, denetiminde veya adına yayın yapmaz.
• Kamu kaynaklarını yalnızca kaynak olarak kullanır. Sitede kamu kurumlarının yayınlarına atıf yapılır ve bağlantı verilir; bu, o kurumların projeyi desteklediği anlamına gelmez.
• Kurumlar rehberi bir yönlendirmedir, ortaklık değildir. Isparta Kurumlar Rehberi, kurumların kendi resmî sitelerine erişimi kolaylaştırmak için hazırlanmıştır. Resmî işlemler ve güncel duyurular için her zaman ilgili kurumun kendi sitesi esas alınmalıdır.
• Ticari bir amacı yoktur. Sitede reklam bulunmaz; işletmeler tanıtım için değil, şehir tarihinin parçası oldukları ölçüde ve kaynakla doğrulanabildikleri kadar yer alır.
• Hatalar düzeltilir. Yanlış bir bilgi, kırık bir bağlantı ya da eksik bir kayıt fark ederseniz bildirin: info@barida.org ya da katkı formu.

Kaynak yaklaşımı

Bu sitede uygulanan kurallar şunlardır:

• Her yazının kaynakçası ve son güncelleme tarihi vardır. Kaynaksız yazı yayımlanmaz; içerik modeli teknik olarak buna izin vermez.
• Firma adları, kuruluş yılları ve tarihî olaylar uydurulmaz. Doğrulanamayan bir bilgi, eksik kalması pahasına yazılmaz.
• "En eski", "ilk", "asırlık" gibi iddialar yalnızca kaynakla doğrulanabiliyorsa kullanılır.
• Kaynaklar birbirinden ayrıldığında ayrışma gizlenmez. Örneğin Isparta İplik Fabrikası'nın açılış yılını kaynaklar 1926 ile 1928 arasında farklı verir; bu fark metinde belirtilir.
• Tartışmalı kayıtlar işaretlenir. Zaman çizelgesinde, araştırmacılar arasında görüş ayrılığı bulunan olaylar ayrıca etiketlenir.
• İşletmelerin geçmişteki durumu ile bugünkü faaliyet durumu ayrılır. Kurum profillerinde bu iki bilgi ayrı alanlarda tutulur.
• İşletme tanıtımları reklam metni gibi yazılmaz; şehir tarihinin bir parçası olarak ele alınır.

Başlıca kaynaklar

Tarihsel çerçevenin omurgasını, TDV İslâm Ansiklopedisi'nin Isparta maddesi (Feridun Emecen ve Metin Tuncel, c. 19, 1999) oluşturur. Bunun yanında kamu kurumlarının yayınları (Isparta Valiliği, Tarım ve Orman Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı), hakemli dergi makaleleri (Arış Dergisi, DergiPark), yerel araştırma kuruluşları (ISVAK) ve kurumların kendi kayıtları kullanılmıştır.

Kurumların kendi beyanına dayanan bilgiler — örneğin bir kooperatifin üretim kapasitesi — profil sayfalarında açıkça bu şekilde işaretlenir.

İşletme fihristinin ölçütü

Köklü İşletmeler fihristine bir kaydın girebilmesi için şu koşullar aranır:

1. İşletmenin bugün faaliyette olduğu doğrulanabilmelidir.
2. Köklü geçmişi güvenilir bir kaynakla doğrulanabilmelidir: kuruluş yılı, belgelenmiş bir faaliyet dönemi ya da kuşak devamlılığı bunlardan biri olarak yeterlidir.
3. Kesin kuruluş yılı bilinmiyorsa kayıt yine de yayımlanır; yıl alanı boş bırakılır, tahmin edilmez.
4. İşletme Isparta merkez veya ilçelerinde kurulmuş olmalı ya da üretim tesisi Isparta'da bulunmalıdır.
5. Aynı işletmenin şubeleri ayrı kayıt olarak sayılmaz.
6. İşletmenin kendi beyanı, bağımsız kaynakla doğrulanmış bilgiden ayrı işaretlenir.

Bir işletmenin kesin kuruluş yılı bulunamaması eleme nedeni değildir. Faaliyette olduğu ve köklü bir geçmişi bulunduğu güvenilir kaynaklarla doğrulanabiliyorsa kayıt yayımlanır; yıl yerine belgelenmiş faaliyet dönemi ya da kuşak devamlılığı yazılır ve bilinmeyen yıl boş bırakılır. Kanıtı olmayan işletmeler ve tarihler ise yayımlanmaz; kaynağın kendisi tahminî bir tarih veriyorsa bu belirtilir.

Araştırması tamamlanmamış adaylar siteye çıkmaz; eksikleriyle birlikte ayrı bir çalışma dosyasında bekletilir. “En eski”, “ilk”, “asırlık” gibi ifadeler kanıt olmadan kullanılmaz.

Fotoğraf kuralı: Bir işletmenin kendisine ait olduğu doğrulanmış ve kullanım hakkı uygun fotoğrafı yoksa kayıt görselsiz gösterilir. Başka bir işletmenin ya da genel bir dükkânın fotoğrafı o işletmeye aitmiş gibi kullanılmaz ve yapay zekâ ile işletme fotoğrafı üretilmez.

Fotoğraf ve lisans politikası

Arşivdeki 38 görselin tamamı Wikimedia Commons üzerinden, yalnızca serbest lisanslı olanlar arasından seçilmiştir. Her dosyanın lisansı tek tek incelenmiştir. Arşivde bulunan lisans türleri:

• CC BY 4.0
• CC BY-SA 3.0
• CC BY-SA 4.0
• Public domain

Künye bilgileri — eser sahibi, lisans, kaynak bağlantısı — elle yazılmaz. Doğrudan Commons API'sinden çekilir ve derleme sırasında sayfalara işlenir. Böylece bir künyenin yanlış yazılması ya da eskimesi önlenir. Serbest olmayan lisanslı bir görsel manifest'e alınmaz; bu, bir tercih değil, betiğe gömülü bir kuraldır.

Ayrıca:

• Bilinen tarih ve konum bilgileri gösterilir; bilinmeyenler tahmin edilerek doldurulmaz.
• Yapay zekâ ile üretilmiş görseller tarihî belge gibi kullanılmaz ve bu arşive alınmaz.
• Bir görsel Isparta'ya ait değilse — örneğin bir botanik levhası ya da başka bir ülkede çekilmiş bir üretim fotoğrafı — bu, açıklamasında açıkça belirtilir.

Arşiv künyeleri son güncelleme: 2026-09-08

Ölçümleme ve çerezler

Barida, sitenin nasıl kullanıldığını anlamak için ölçümleme araçları kullanabilir. Bunun nasıl işlediğini açıkça yazmakta fayda var:

• İzin vermeden hiçbir ölçümleme kodu çalışmaz. Siteye ilk girdiğinizde bir seçim bandı görürsünüz. “Reddet” derseniz hiçbir ölçümleme betiği yüklenmez ve hiçbir dış sunucuya istek gitmez.
• Seçiminiz tarayıcınızda saklanır ve altı ay sonra yeniden sorulur. Bu tercih sunucuya gönderilmez.
• Site, ölçümleme olmadan da tam olarak çalışır. Reddetmek hiçbir içeriği kısıtlamaz.
• Reklam ya da profilleme amacı yoktur. Sitede reklam bulunmaz; ölçümleme yalnızca hangi bölümlerin okunduğunu anlamak içindir.

Eksikler

Bu ilk sürümün en zayıf tarafı, köklü işletmeler ve lokantalar bölümüdür. Isparta'nın esnafına, aile şirketlerine ve yeme-içme mekânlarına dair kuruluş yılları ve süreklilik bilgileri, güvenilir ve bağımsız kaynaklarla doğrulanamadığı için yazılmamıştır.

Bu bölümü doldurmak, uydurmakla değil belgelemekle mümkün. Ticaret sicili kayıtları, dönem gazeteleri, vakıf ve belediye arşivleri ile aile arşivleri bu boşluğu kapatabilir. Katkı sayfasında nasıl yardımcı olabileceğiniz anlatılıyor; doğrudan yazmak isterseniz adres info@barida.org.