Şarkikaraağaç

Coğrafi konum

Şarkikaraağaç, Isparta'nın kuzeydoğusunda, Isparta-Konya karayolu üzerinde kurulmuştur. İlçe kuzeyden Yalvaç ve Akşehir, doğudan Doğanhisar ve Hüyük, güneyden Beyşehir ve Yenişarbademli, batıdan Eğirdir ve Gelendost ile çevrilidir; Akşehir, Doğanhisar, Hüyük ve Beyşehir Konya iline bağlıdır. [1]

Kuzeydoğuda Sultandağı, güneybatıda Anamas Dağları yükselir; Karadağ ile Kızıldağ'ın çevrelediği alanın ortasını düz bir ova kaplar. İlçe merkezinin rakımı 1180 metredir. Yüzölçümü konusunda iki kurum birbirini birimi çevirerek doğrular: Şarkikaraağaç Kaymakamlığı 123.200 hektar, Isparta Valiliği 1232 km² verir. İlçe Akdeniz Bölgesi sınırları içinde yer almakla birlikte iklimi karasal özellik gösterir; yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve yağışlı geçer. [1][2]

Beyşehir Gölü'nün bir bölümü ilçe sınırları içindedir ve göl kıyısındaki yedi köyde (Gedikli, Sarıkaya, Yeniköy, Belceğiz, Karayaka, Kıyakdede, Yassıbel) balıkçılık yapılır. Tektonik kökenli bir çukurluğun sularla dolmasıyla oluşan Beyşehir Gölü, 656 km²'lik alanıyla Türkiye'nin üçüncü büyük gölüdür; uzunluğu 45 kilometre, genişliği 13 ile 25 kilometre arasında değişir. Gedikli Köyü'ne bağlı Kumluca Mahallesi göl içindeki Mada Adası'ndadır. [1][2][7]

Kısa tarihçe

İlçedeki en erken izler höyüklerdir; Şarkikaraağaç Kaymakamlığı ilçe sınırlarında I ve II Karaçayır, Nurda, Örenköy, Beyköy, Ördekçi, Armutlu, Yeniköy, Kıyakdede, Arak, Karayaka ve Çavundur höyüklerini sayar ve bunların Eski Tunç dönemi özelliği gösterdiğini yazar; kazı ya da tescil kaydı gösterilmez. Antik dönem için iki yerleşim adı geçer: Beyşehir (Karalis) Gölü'nün kuzeyinde, Salur Köyü yakınındaki Anaboura ile bugünkü ilçe civarında kurulduğu belirtilen Neapolis. Neapolis, Isparta İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün antik yol tarifinde Antiokheia (Yalvaç) ile Timbriada (Aksu) arasında bir durak olarak anılır; kentin Apollonia (Uluborlu) ile aynı tarihlerde Trakyalı kolonistlerce kurulduğu iddiası tek kaynağa dayandığı ve dayanağı gösterilmediği için burada kesin bilgi olarak verilmemiştir. [1][2][9]

Yörenin Türk hâkimiyetine geçiş tarihinde kurumlar ayrışır: kaymakamlık 1203'ü ve III. Kılıçarslan dönemini, Isparta Valiliği 1182'yi verir. Kaymakamlık, o dönemde yerleşimin adının Karaağaç olduğunu, Şarkîkaraağaç adının ise Hamitoğulları döneminde, bugünkü Acıpayam'ın Garbikaraağaç diye anılması nedeniyle verildiğini yazar. TDV İslâm Ansiklopedisi Şarkîkaraağaç'ı Hamîdoğulları Beyliği'nin sınırları içinde sayar ve Hamîdoğlu Hüseyin Bey'in 783 (1381-82) yılında Akşehir, Beyşehir, Seydişehir, Yalvaç ve Karaağaç beldelerini 80.000 altın karşılığında Osmanlılar'a sattığını aktarır; aynı ansiklopedinin Isparta maddesi bu satış için 1374 tarihini veren görüşü de tartışır, Isparta Valiliği ise 1380'i yazar. Osmanlı kayıtlarında Karaağaç, Karaağac-ı Yalvaç ve Karaağac-ı Gölhisar adları birlikte geçtiği ve hangisinin bugünkü Şarkikaraağaç olduğu açıkça ayrılmadığı için bu bağ kesinleştirilmemiştir. [1][2][11][12]

İlçe statüsünün kazanıldığı yıl için iki değer vardır: kaymakamlık 1864, Isparta İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü 1863 yazar; her iki kaynak da yerleşimin daha önce Yalvaç kazasına bağlı bir nahiye olduğunda ve 1878'de Isparta'ya bağlandığında birleşir. Kaymakamlık, Cumhuriyet öncesinde ilçede 8 medrese ve 436 öğrenci bulunduğunu, bunların en tanınmışının III. Selim zamanında yaşamış Rüştü Efendi'nin ders okuttuğu Koca Rüştü Medresesi olduğunu kaydeder; müdürlüğün medrese listesi de aynı sayıyı verir. [1][6][8]

Üretim, yemek ve kültür

İlçenin resmî kaynakta belgelenmiş coğrafi işareti Çiçekpınar Yoncası'dır; ürün Türk Patent ve Marka Kurumu'nda 1532 tescil numarasıyla mahreç işareti olarak kayıtlıdır ve ün bağı Şarkikaraağaç'a bağlı Çiçekpınar beldesiyle kurulur. Tescil metnine göre yonca (Medicago sativa L.) kuru ya da yaş olarak, yığın demetleri veya balyalar hâlinde ticarete konu olur ve ham protein oranı en az yüzde 15'tir. [10]

Şarkikaraağaç Kaymakamlığı ilçe ekonomisinin tarım ve hayvancılığa dayandığını, ilçede ortalama 1652 müstahsilden süt toplayan 34 süt toplama merkezi bulunduğunu ve günlük süt miktarının yaklaşık 120 ton olduğunu bildirir; bu rakamların ait olduğu yıl kaynakta verilmemiştir. Aynı kaynağa göre Şarkikaraağaç Sulama Projesi'nin tamamlanan kısımlarıyla kuru tarımdan sulu tarıma geçiş başlamış, geleneksel hububat üretiminin yanına şeker pancarı, yonca ve meyvecilik eklenmiştir. Tarım dışında barit madenciliği yapılmakta, çıkarılan ve öğütülen barit ihraç edilmektedir. [1]

Kültürel yaşamda helvacılık öne çıkar. Isparta Valiliği tahin helvası, köpük helvası ve susamlı helvanın Şarkikaraağaçlı ustalarca yayıldığının bilindiğini ve Helva ve Kültür Şenlikleri'nin genellikle temmuz ayında yapıldığını yazar; kaymakamlık ise geleneksel Helva Bayramı Şenlikleri'nin, aralarla kesintiye uğramakla birlikte 1967'den beri sürdüğünü kaydeder. Gedikli Köyü Sindel Yaylası'nda her yıl mayıs ayında Honamlı Yörükleri Geleneksel Sindel Yaylası Şenliği düzenlenir; valilik ilçede yaylaya çıkan Yörüklerin yaz aylarında ortalama üç ay boyunca keçi kılından yapılan çadırlarda ya da yayla evlerinde kaldığını belirtir. Şenliklerin güncel tarihleri doğrulanmadığı için ziyaret öncesinde resmî duyurulardan kontrol edilmelidir. [1][2]

Ulaşım

İlçe Isparta-Konya karayolu üzerindedir. İl merkezine uzaklık için iki resmî değer yayımlanmıştır: Şarkikaraağaç Kaymakamlığı 120 kilometre, Isparta Valiliği 118 kilometre yazar; kaymakamlık Konya'ya uzaklığı da 145 kilometre olarak verir. Güncel toplu taşıma seçenekleri bu sayfa için doğrulanmadı; yolculuk öncesinde resmî kaynaklardan kontrol edin. [1][2]