Coğrafi konum
Senirkent, Eğirdir Gölü'nün Hoyran Gölü adı verilen kuzey kesiminin batısında bir vadide, dağ eteğine yaslanan meyilli bir düzlükte kurulmuştur. İlçenin güneydoğusunda Eğirdir, güneyinde Atabey, batısında Uluborlu; kuzeybatısında Afyonkarahisar'ın Dinar ve Şuhut ilçeleri, kuzeydoğusunda ise Afyonkarahisar bulunur. [1][4]
Yerleşimin kurulduğu arazi biçimi ilçeye adını veren "senir" kelimesiyle açıklanır; kaynaklar bu kelimeye "dağ eteğindeki meyilli düzlük", "dağ yamacı" ve "kıraç, sınır" gibi birbirinden farklı anlamlar verir. Senirkent Ovası'nın ortasından akan Pupa Çayı sularını Eğirdir Gölü'ne döker. [1][2][13]
İklim yazları sıcak ve kurak, kışları sert ve yağışlıdır. Yüzölçümü hem Isparta İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nde hem Senirkent Belediyesi'nde 600 km² olarak geçer. Rakım için tek bir güvenilir değer yoktur: belediye 1.010 metre bildirirken Wikidata kaydında birbirinden farklı iki değer (1.088 ve 965 metre) bulunur, bu nedenle burada kesin bir yükseklik verilmemiştir. Senirkent Belediyesi, ilçenin Gelincik Dağı bölümünde kaya tırmanışı, alpinizm ve iple iniş yapılabildiğini bildirir; rota ve tesis bilgisi kaynakta yoktur. [1][4][11]
Kısa tarihçe
İlçe sınırlarındaki en eski yerleşim izleri Tunç Çağ'a (MÖ 3000-1200) tarihlenir: Yassıören, Güreme (Ortayazı), Garip, Tohumkesen (Büyükkabaca), Aralık (Büyükkabaca) ve Gençali höyükleri bu döneme ait malzeme vermiştir. Antik dönemde Pisidia'nın kuzeybatısında, Frigya sınırına yakın konumdaki Tymandos kenti bugünkü Yassıören yakınlarındadır; kentin kuruluş tarihi bilinmez, adı Ptolemaios'ta Talbonda, Ortaçağ kilise kayıtlarında Tymandos biçiminde geçer. [1][3]
Senirkent Belediyesi, Yassıören'de dağınık hâlde bulunan Roma dönemi mimari parçalarının ve kapı biçimli, alınlıklı mezar stellerinin yanı sıra Geç Arkaik Çağ'a (MÖ 540/530-480) tarihlenen iki palmetli ve bir sphenksli mezar stelinin, Pisidia'nın Isparta il sınırları içinde kalan kesiminde bulunmuş Greko-Pers üslubundaki ilk örnekler olduğunu aktarır. Bu değerlendirme tek kuruma aittir ve arkeolojik bir yayın künyesi verilmemiştir. [3]
Türk dönemi için elimizdeki en sağlam belge TDV İslâm Ansiklopedisi'ndedir: bugün Senirkent sınırları içinde kalan Genceli köyünde kurulan Koyungözü Baba Zâviyesi'ne ait 702 (1302-1303) tarihli bir vakfiye vardır ve bu vakfiye Hamîd Bey'in o tarihte hayatta olduğunu, Uluborlu'da yaşadığını göstermektedir. İlçenin üç resmî kurumunun ortak anlatısına göre Senirkent 1370'te Oğuzların Kayı boyuna mensup Türk aşiretlerinin yerleşmesiyle kurulmuş, yerleşimi kuranlar Şeyh Ahmet Sultan, Elperek ve Turgut Babaların emrinde gelmiştir; bu anlatı için belge gösterilmez ve 1302-1303 tarihli vakfiye yörede daha önce de yerleşim bulunduğunu ortaya koyar. [1][2][3][9]
Senirkent, Uluborlu'ya bağlı nahiye statüsünü Senirkent Kaymakamlığı'na göre 1870'te, Isparta İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'ne göre 1880'de kazanmıştır; müdürlük aynı yıl belediye teşkilatının da kurulduğunu yazar. İki kurum ilçenin 16 Haziran 1952'de müstakil ilçe olduğunda birleşir ve kaymakamlık bunu 5959 sayılı kanuna dayandırır; Wikidata kaydı ise kuruluş gününü 30 Haziran 1952 gösterir. Isparta İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, 13 Temmuz 1995'te meydana gelen sel felaketinin ilçede büyük mal ve can kaybına yol açtığını bildirir; can kaybı sayısı resmî bir kaynaktan doğrulanamadığı için burada verilmemiştir. [1][2][11]
Görülebilecek yerler
- Veli Baba Külliyesi — külliye · Bitişik yapılmış cami ve türbeden oluşur. Dış duvarlarda, üzeri kabartmalı bir mezar steli dâhil, Antik Dönem yapı taşları devşirme malzeme olarak kullanılmıştır; son cemaat mahallinin tavanını devşirme antik sütun gövdelerine oturan iki ahşap sütun taşır. Türbenin alçak sekizgen kasnağa oturan kubbesi altında Veli Baba Sultan ile yakınlarına ait sandukalar bulunur. Minaresi, üzerindeki kitabeye göre Hicri 1278 (Miladi 1862) tarihlidir. [5]
- Hıdır Çelebi Camii — cami · Yaklaşık kare planlı, sekizgen yüksek kasnağa oturan tek kubbeli yapı; kuzey, batı ve doğudan üç girişi ve kuzeybatı köşede tek şerefeli minaresi vardır. Kuzeye açılan merdivenin iki yanındaki dükkânlar caminin özgün tasarımına aittir. Kubbede, kubbe eteğinde, pencere aralarında ve pandantiflerde kalemişi süslemeler bulunur; Senirkent Belediyesi caminin Geç Osmanlı Dönemi'nde yapıldığının düşünüldüğünü ve bölgedeki yapılar içinde en çok süslemeye sahip olanı sayılabileceğini yazar. [6]
- Şeyhler Camii — cami · Yaklaşık dikdörtgen planlı yapı; kare kaideli silindirik minaresi batı duvarına bitişiktir, güney duvarında alçı mukarnas kavsaralı ve altın yaldızla boyanmış bir mihrabı vardır. Girişindeki mermer tabelada 1854 tarihi okunmaktadır. [7]
- Tymandos Antik Kenti — ören yeri · Yassıören yakınlarındaki antik kent; Isparta İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün ilçe kültür varlıkları listesinde yer alır. [1][3]
- Yassıören Höyük — höyük · İlçe kültür varlıkları listesinde sayılan altı Tunç Çağ höyüğünden biri; diğerleri Güreme, Garip, Tohumkesen, Aralık ve Gençali höyükleridir. [1][3]
- Santral Mesireliği — mesire yeri · Senirkent Belediyesi'nin ilçenin gezilecek yerleri arasında saydığı mesire alanı; konum ve erişim bilgisi kaynakta verilmemiştir. [4]
Üretim, yemek ve kültür
Senirkent'te geçim tarıma dayanır; Isparta İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ilçede bağcılık, elmacılık, gülcülük, şeker pancarı ve hububat tarımı yapıldığını bildirir. Aynı müdürlüğün il ekonomisi sayfası elma bahçelerinin en yoğun bulunduğu ilçeler arasında Senirkent'i sayar, ilçede koyunculuk yapıldığını ve çevrede mermer yatakları bulunduğunu yazar. Senirkent Belediyesi ise ilçe bağlarında yetişen üzümlerden geleneksel usulle pekmez ve üzüm kurusu yapıldığını kaydeder. [1][4][14]
İlçenin beş ürünü Türk Patent ve Marka Kurumu'nda tescillidir. Senirkent Dimrit Üzümü 10 Şubat 2022'de 1030 tescil numarasıyla menşe adı olarak kayda geçmiştir; beş tescil içinde üretimin coğrafi sınıra bağlılığı bu kayıtta en güçlüdür. Senirkent Üzüm Pekmezi 17 Mart 2022'de 1051 numarayla, Senirkent Banağı 6 Temmuz 2021'de 795 numarayla, Senirkent Samsa Tatlısı 5 Mayıs 2022'de 1098 numarayla ve el sanatı ürünü olan Senirkent Gelin Fesi 24 Ağustos 2021'de 875 numarayla mahreç işareti olarak tescil edilmiştir. [10]
Senirkent Belediyesi, tescilli banak ve samsa tatlısının yanı sıra goruk sulu bamya, bulgur pilavları, asma yaprağı sarması ve tahinli pideyi yöresel yemekler arasında sayar; ilçede her yıl eylül ayında Senirkent Kültür, Sanat ve Üzüm Festivali düzenlendiğini de bildirir. Festivalin kaçıncı kez yapıldığı ve son yılın tarihi kaynakta verilmediği için ziyaret öncesinde resmî duyurulardan kontrol edilmelidir. [4][8]
Ulaşım
Isparta İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ile Senirkent Belediyesi, ilçe merkezinin Isparta il merkezine uzaklığını aynı değerle, 75 kilometre olarak bildirir. Güncel otobüs ve toplu taşıma seçenekleri bu sayfa için doğrulanmadı; yolculuk öncesinde resmî kaynaklardan kontrol edin. [1][4]
Kaynakça
- Senirkent (İlçeler) Konum ve komşuluk, "senir" kelimesinin anlamı, yüzölçümü, il merkezine uzaklık, kültür varlıkları listesi, tarım ürünleri, nahiye ve ilçe oluş yılları, 1995 sel felaketi.
- Senirkent Tarihi 1370 kuruluşu ve Kayıhan kabilesi, adın açıklaması, 1870'te nahiye oluşu, 16 Haziran 1952 tarihli ve 5959 sayılı kanunla ilçe oluşu.
- Tarihte Senirkent Tunç Çağ höyükleri ve köyleri, Tymandos antik kenti ve Yassıören buluntuları, Geç Arkaik mezar stelleri, 1370 kuruluşu ve kurucu dervişler.
- Senirkent Hakkında İl merkezine uzaklık, yüzölçümü, rakım, iklim, Gelincik Dağı, üzüm ve pekmez, üzüm festivali, yöresel yemek adları, Santral Mesireliği.
- Veli Baba Külliyesi Cami ve türbenin mimari tanımı, devşirme antik malzeme, minare kitabesinin Hicri 1278 tarihi. Sayfadaki "Hicri 623 / Miladi 1630" eşlemesi iç tutarsız olduğu için yapım tarihi alınmadı.
- Hıdır Çelebi Camii Plan, kubbe, girişler, merdiven altındaki dükkânlar, kalemişi süslemeler ve Geç Osmanlı tarihlendirmesi.
- Şeyhler Camii Plan, minare ve mihrap tanımı; giriş üzerindeki mermer tabelada okunan 1854 tarihi.
- Yöresel Yemekler Banak ve goruk sulu bamya başta olmak üzere yöresel yemek adları. Sayfadaki tarif metinleri kişisel üslupta olduğu için alınmamıştır.
- HAMÎDOĞULLARI Bugün Senirkent sınırlarında kalan Genceli köyünde kurulan Koyungözü Baba Zâviyesi'ne ait 702 (1302-1303) tarihli vakfiye ve beyliğin kuruluş tarihi.
- Coğrafi işaret veritabanı sorgusu ("Senirkent") Senirkent Banağı (795), Senirkent Gelin Fesi (875), Senirkent Dimrit Üzümü (1030), Senirkent Üzüm Pekmezi (1051) ve Senirkent Samsa Tatlısı (1098) tescil kayıtları; tümü "Isparta / Senirkent" künyeli.
- Senirkent (Q1937212) İlçe ögesi. P571 (kuruluş): 30.06.1952. P2044 (rakım) alanında birbirinden farklı iki değer (1088 m ve 965 m) bulunur; P2046 alan değeri (521 km², 2014) kurum kaynaklarıyla çeliştiği için kullanılmadı.
- Senirkent (Q49278182) — koordinat Belediye ögesi. P625: 38.104444, 30.548611 (aynı ögede ikinci bir değer: 38,108056 / 30,55).
- Doğal Değerler Pupa Çayı'nın Senirkent Ovası'nın ortasından akıp Eğirdir Gölü'ne dökülmesi.
- Ekonomik Yapı Elma bahçelerinin yoğun olduğu ilçeler arasında Senirkent, ilçede koyunculuk ve çevredeki mermer yatakları.
- Son doğrulama
- Son güncelleme
- İlk yayın
Bir bilgi değiştiyse ya da eksikse katkı sayfasından bildirebilirsiniz.