Coğrafi konum
Sütçüler, Isparta'nın güneyinde, Batı Toroslar'ın kolları arasında kalan dağlık bir ilçedir. Doğudan Konya'nın Beyşehir ve Derebucak, güneyden Antalya'nın Serik ve Manavgat, güneybatıdan Burdur'un Bucak ilçeleriyle; kuzeybatıdan Eğirdir, kuzeydoğudan Aksu ile komşudur. Sınırlarını doğuda Dedegöl (yöresel adıyla Dippoyraz) Dağı, kuzeyde Anamas Dağı, Yılanlı Ovası ve Kovada Gölü, güneyde Aksu (Isparta Çayı) ile Sanlı Yaylası çizer. Isparta Valiliği ilçenin yüzölçümünü 1287 km² olarak verir. [1][2]
Sütçüler Kaymakamlığı ilçenin başlıca yükseltilerini Dedegöl 2980 metre, Bozburun 2504 metre, Sarpdağı 2500 metre, Kartoz-Dumanlı 2260 metre ve Anamas 2110 metre olarak sıralar; aynı Dedegöl zirvesi için komşu Aksu Kaymakamlığı 2992 metre yazdığından bu değer tek başına kesin sunulmamaktadır. Rakım için de iki farklı ifade yayımlanmıştır: Isparta Valiliği ilçe rakımının 250 ile 2500 metre arasında değiştiğini, kaymakamlık ise ilçenin 1.000 metre rakımda kurulduğunu bildirir; kaynaklar bu iki değerden hangisinin merkeze, hangisinin ilçe geneline ait olduğunu açıklamaz. Kaymakamlık, engebe nedeniyle kullanılabilir arazinin ilçe yüzölçümünün yüzde 20'sini geçmediğini ve ilçe ikliminin Akdeniz iklimi olduğunu kaydeder. [1][2]
İlçenin başlıca akarsuları Sütçüler merkezinden doğan Yeşildere ile Çandır'dan doğan Çandır Çayı'dır; ikisi birleşerek Karacaören Barajı'na dökülür. Aksu ırmağı üzerindeki Karacaören Barajı'nın inşası 1989'da tamamlanmıştır ve baraj, ilçenin Çandır, Melikler ve Şeyhler gibi köylerinin su kaynağıdır. [1][6]
Kısa tarihçe
İlçe sınırlarındaki en iyi belgelenmiş antik yerleşim Adada'dır. Kentin kuruluş tarihi kesin olarak bilinmez; adı ilk kez MÖ II. yüzyılda Termessos ile yapılan bir anlaşma metninde geçer ve kentin yeri 1888'de G. Hirschfeld ile W. M. Ramsay tarafından tespit edilmiştir. Sütçüler Kaymakamlığı'nın ilçenin kuruluşunu MÖ 200'lere dayandıran ifadesi dayanak göstermez ve Isparta İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün "kuruluş tarihi kesin olarak bilinmemektedir" kaydıyla bağdaşmadığı için burada kesin bilgi olarak verilmemiştir. Aynı şekilde kentin adının "Pavlu" olabileceği, kaymakamlığın kendi ifadesiyle iddialar arasındadır; müdürlük sayfası kenti parantez içinde Karabavlu adıyla da anar. [1][2][3]
Isparta Valiliği, bölgenin MÖ 130'da Roma'nın eline geçtiğini, MÖ 102-49 arasında Kilikia Eyaleti'ne, ardından Asia Eyaleti'ne bağlandığını ve MS 395'ten sonra Doğu Roma sınırlarında kaldığını yazar. Bu ayrıntılı tarihlendirme tek kuruma aittir. [2]
Yörenin Türk hâkimiyetine geçiş tarihinde kurumlar ayrışır: Sütçüler Kaymakamlığı kesin geçişi 1224'e, Alâeddin Keykubad dönemine koyarken Isparta Valiliği 1204'ü verir. Bölge Selçuklulardan sonra Hamîdoğulları Beyliği'ne bağlanmıştır; TDV İslâm Ansiklopedisi, Hamîd Bey'in beylik sınırlarını Yalvaç, Şarkîkaraağaç, Avşar, Sütçüler, İncirli ve Ağlasun gibi yerleşimleri içine alacak biçimde genişlettiğini kaydeder ve Hamîd topraklarının tamamının 1390-1391'de Osmanlılar'a geçtiğini yazar. [1][2][9]
Osmanlı idari kayıtlarında yerleşim Yıva (Pavlu/Bavlu) adıyla geçer. Kaymakamlık, adın 1478-1501 tahrirlerinde nahiye (zeamet), 1522 ve 1568 tahrirleriyle Kâtip Çelebi'nin Cihannümâ'sında ise kaza olarak göründüğünü yazar; TDV İslâm Ansiklopedisi bundan bağımsız olarak 1522'de Hamîd sancağının nahiyeleri arasında Yıva (Bavlu) adını, 1857 taksimatında da "nâhiye-i Pavlu" adını sayar. Kaymakamlığa göre Bavullu adı Cumhuriyet döneminde 1926'ya kadar sürmüş, bu tarihte dağlık anlamına gelen Cebel adı verilmiş, ad daha sonra halkın büyük kentlerde süt ve süt ürünleri pazarlamacılığı yapması gerekçesiyle Sütçüler'e çevrilmiştir. Aynı kaynak ilçenin 28 Mayıs 1938 tarih ve 3919 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 3393 sayılı kanunla Eğirdir'den ayrıldığını ve 3 mahalle ile 25 köyden oluşan müstakil bir ilçe olduğunu bildirir. [1][9][10]
Görülebilecek yerler
- Adada Antik Kenti — ören yeri · Sağrak Köyü yakınındaki kentte Traianus Tapınağı, İmparatorlar Tapınağı, İmparatorlar ve Zeus Megistos-Serapis Tapınağı, tiyatro, forum, bazilika, sur duvarları, nekropol, anıtsal mezar yapısı ve taban taşları yerinde duran antik yol bulunur. Kent, Antiokheia (Yalvaç) – Neapolis (Şarkikaraağaç) – Timbriada (Aksu) – Adada – Perge güzergâhındaki antik yol üzerindedir. Sağrak Köyü'ne 2, il merkezine 90 kilometre uzaklıktadır. [2][3]
- Yazılı Kanyon Tabiat Parkı — tabiat parkı · Çandır'daki alan, 5 Eylül 1989 tarihli Bakanlık Olur'u ile tabiat parkı ilan edilmiştir ve 600 hektardır; kanyonun derinliği 100 ile 400 metre arasında değişir. Park sınırları içinde Yazılı Kaya Hitabesi ve Tapınak ile Adada kalıntılarından Aspendos'a giden taş döşeme yol bulunur, yazıtlarda filozof Epiktetos'a ait bir şiir yer alır. Yetkili kurum, kaya yazıtının bulunduğu açık hava dua yerinin St. Paul ile St. Barnabas'ın karşılaşmasına izafe edilmesini "rivayete göre" kaydıyla aktarır. Alanda 12 endemik bitki türü saptanmış, bunlardan Globularia hedgei ve Verbascum pumiliforme'nin yalnız Yazılı Kanyon'da bulunduğu belirtilmiştir. [2][7]
- Sefer Ağa Camii — cami · İlçe merkezindeki kare planlı, kesme ve moloz taş yapı. Tarihlendirmesi üç resmî kaynakta üç farklıdır: kaymakamlık camiyi Selçuklu eseri sayar, Isparta Valiliği giriş kitabesine dayanarak 1184'e tarihler, Isparta İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ise 1296'da hayırsever bir kadının maddi desteğiyle Sefer Ağa adlı bir kişi tarafından yaptırıldığını ve yapının 1955-1959 ile 1977'de onarıldığını yazar. [1][2][4]
- Sığırlık I Kalesi — kale · Asar Mahallesi'nde bir tepenin kuzey yamacındadır; iki kurum da kalenin Erken Bizans döneminde yapıldığının düşünüldüğünü belirtir. [2][5]
- Sığırlık II Kalesi — kale · Sığırlık ile Çandır köyü arasındaki bir tepe üzerindedir; Isparta Valiliği yapının Erken Bizans dönemine ait olması gerektiğini yazar. [2]
- Kocaköy Asarı — ören yeri · Kesme Kasabası'nın 5 kilometre güneyinde, Asar Tepe üzerindedir; iki kurum da kentin muhtemelen Hellenistik dönemde kurulmuş olduğunu belirtir. [2][3]
- Zorzila Harabeleri — ören yeri · Sütçüler-Kasımlar yolu üzerindedir ve Roma dönemine aittir; Isparta Valiliği kent hakkında fazla bilgi bulunmadığını kaydeder. [2]
- Taşkapı Harabeleri — ören yeri · İlçe merkezindedir; iki kurum da kuruluş tarihi hakkında bilgi bulunmadığını belirtir. [2][3]
- Karacaören Baraj Gölü — baraj gölü · Aksu ırmağı üzerinde, inşası 1989'da tamamlanan barajın gölü; çevresinde alabalık üretim tesisleri bulunur. [2][6]
- Tota Dağı Orman İçi Dinlenme Yeri — orman içi dinlenme yeri · Yirmi hektarlık alan; Isparta Valiliği buradan Köprüçay Havzası'nın izlenebildiğini yazar. İlçe girişindeki Kumluk mevkiinde ayrıca Kent Ormanı Mesire Yeri bulunur. [2]
Üretim, yemek ve kültür
İlçenin resmî kaynakta belgelenmiş coğrafi işaretli ürünü Sütçüler Kekik Yağı'dır; ürün Türk Patent ve Marka Kurumu'nda 1536 tescil numarasıyla menşe adı olarak kayıtlıdır. Yağ, endemik bir tür olan Sütçüler kekiğinin (Origanum minutiflorum) toprak üstü kısımlarından buhar damıtmasıyla elde edilir; tür yalnız Isparta ve Antalya illerinde yetiştirilir ve tescil metnine göre uçucu yağın en az yüzde 50'sini karvakrol oluşturur. [8]
Sütçüler Kaymakamlığı, kekik ve kır çiçeklerinin bolluğu nedeniyle yaz aylarında gezici arıcıların ilçe yaylalarına göç ettiğini yazar. Isparta Valiliği ise ilçede dut pekmezi ve kekik reçeli üretildiğini, Çandır'da alabalık üretim tesisleri bulunduğunu, ilçenin başlıca yaylalarının Tota, Söğüt, Zengi ve Sanlı olduğunu ve her yıl temmuz ayında Dut ve Pekmez Festivali düzenlendiğini kaydeder; festivalin güncel tarihi doğrulanmadığı için ziyaret öncesinde resmî duyurulardan kontrol edilmelidir. [1][2]
Ulaşım
Isparta Valiliği, Sütçüler'in il merkezine uzaklığını 101 kilometre olarak verir; Isparta İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ise ilçedeki Adada Antik Kenti'nin il merkezine 90, Sağrak Köyü'ne 2 kilometre uzaklıkta olduğunu bildirir. Güncel toplu taşıma seçenekleri bu sayfa için doğrulanmadı; yolculuk öncesinde resmî kaynaklardan kontrol edin. [2][3]
Kaynakça
- Tarihçesi Konum, komşuluk, dağlar ve yükseklikleri, akarsular, iklim, kullanılabilir arazi oranı, Adada'nın adı tartışması, Türk hâkimiyetine geçiş, Yıva/Pavlu adının tahrir kayıtları, Cebel ve Sütçüler ad değişiklikleri, 1938 ilçe oluşu, arıcılık.
- Sütçüler İl merkezine uzaklık, yüzölçümü, rakım aralığı, Roma ve Doğu Roma dönemleri, Adada kalıntıları, Yazılı Kanyon, Sefer Ağa Camii'nin kitabe tarihi, kaleler ve harabeler, yaylalar, dut pekmezi ve kekik reçeli, festival. Sayfanın tanıtım dili ayıklanmıştır.
- Ören yerleri Adada maddesi (kuruluş tarihinin bilinmediği, MÖ II. yüzyıl anlaşması, 1888 tespiti, antik yol güzergâhı, uzaklıklar) ve Kocaköy Asarı maddesi.
- Camiler Sefer Ağa Camii'nin 1296 tarihi, banisi ve 1955-1959 ile 1977 onarımları.
- Kaleler Sığırlık I Kalesi'nin konumu ve Erken Bizans dönemine tarihlendirilmesi.
- Doğal Değerler Aksu ırmağı üzerindeki Karacaören Barajı'nın 1989'da tamamlanması ve Sütçüler köylerinin su kaynağı olması.
- Tabiat Parkları (Yazılı Kanyon bölümü) Yazılı Kanyon Tabiat Parkı'nın 05.09.1989 tarihli Bakanlık Olur'u ile ilanı, 600 hektarlık alanı, kanyon derinliği, Yazılı Kaya Hitabesi ve taş döşeme yol, Epiktetos şiiri, 12 endemik bitki türü.
- Sütçüler Kekik Yağı (coğrafi işaret, Tescil No 1536) Menşe adı tescili, tescil numarası, Origanum minutiflorum türünün endemik oluşu ve karvakrol oranı.
- HAMÎDOĞULLARI Hamîd Bey'in beylik sınırlarını Sütçüler'i de içine alacak biçimde genişletmesi ve Hamîd sancağının nahiyeleri arasında Yıva (Bavlu) adının geçmesi.
- ISPARTA 1522 tahririnde Hamîd sancağının nahiyeleri arasında Yıva (Bavlu), 1857 idari taksimatında "nâhiye-i Pavlu" kaydı.
- Sütçüler (Q1783527) — koordinat Yerleşim (ilçe merkezi) ögesi. P625: 37.483333, 30.983333.
- Son doğrulama
- Son güncelleme
- İlk yayın
Bir bilgi değiştiyse ya da eksikse katkı sayfasından bildirebilirsiniz.