Coğrafi konum
Yalvaç, Isparta'nın kuzeydoğusunda, Sultan Dağları'nın güney eteklerinde yer alır. Ortalama rakım hem Isparta Valiliği hem İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü sayfasında 1.100 metre olarak verilir. Yüzölçümünü yalnız Valilik belirtir ve 1.415 km² yazar; Wikidata'nın ilçe ögesi aynı değeri 1.402 km² kaydettiği için Barida iki değeri de anar ve tek bir rakamı kesinleştirmez. İlçenin en yüksek noktası, İl Kültür ve Turizm Müdürlüğüne göre Yalvaç-Çay sınırındaki 2.531 metrelik Gelincik Ana Tepesi'dir; bu bilgi tek kaynağa dayanır. [1][2][12]
İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ilçeyi doğuda Akşehir, batıda Senirkent ve Afyonkarahisar'ın Çay ilçesi, kuzeyde Sultandağı, güneyde Şarkikaraağaç ve Gelendost ile komşu gösterir. Aynı kaynak Akköprü ile Sel çaylarını başlıca akarsular, Yalvaç, Kumdanlı Hüyüklü ve Yağcılar ovalarını ilçe sınırları içindeki başlıca düzlükler olarak sayar ve iklimin Akdeniz iklimi ile karasal iklim arasında geçiş özelliği taşıdığını belirtir. Resmî kaynaklar ilçenin tek gölü olarak Hoyran Gölü'nü gösterir; aynı Valilik sayfası Taşevi Plajı'nı tanımlarken Eğirdir Gölü'nün Hoyran kısmı ifadesini kullandığı için adlandırma sayfa içinde değişmektedir. [1][2]
Kısa tarihçe
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü kaydına göre Yalvaç'ın Tokmacık köyü, Kuzmahmutça mevkiindeki fosil yatağında 1994'te başlatılan kurtarma kazılarında Alt Miyosen Dönem'e (11-5 milyon yıl) tarihlenen memeli fosilleri ortaya çıkarılmıştır. Yalvaç Kaymakamlığı aynı yatak için yaklaşık 8 milyon yıl ifadesini kullanır; iki tarihleme örtüşmediği için Barida bakanlık kaydını esas alır ve kaymakamlık beyanını ayrıca not eder. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü yörede Kalkolitik Çağ yerleşimini Yarıkkaya ve Kayadibi höyüklerindeki pişmiş toprak buluntularına dayandırır. [2][6][9]
İlçenin yaklaşık 1 kilometre kuzeyindeki Pisidia Antiokheia'nın kuruluşu resmî kaynaklarda Seleukos hanedanına ve kabaca MÖ 3. yüzyıla bağlanır; kurucunun I. Seleukos mu yoksa I. Antiokhos mu olduğu ve kesin yıl konusunda kaynakların kendisi sanılmaktadır demektedir. Pisidia burada tarihî bir coğrafi bölge adıdır; Isparta'nın ya da Yalvaç'ın eski adı değildir. Bölge MÖ 133'te kesin olarak Roma denetimine girmiş, Augustus döneminde kent koloni statüsü ve Colonia Caesarea Antiokheia adını almıştır. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Aziz Paulus'un İ.S. 46-62 yılları arasında Antiokheia'ya üç kez gelerek bugünkü kilisenin temelleri altındaki sinagogda vaaz verdiğini yazar; Isparta Valiliği ise aynı olayı MÖ 48-56 biçiminde tarihler. İki resmî kaynak arasındaki bu açık çelişki nedeniyle Barida iddiayı kaynağın kendi diliyle ve ona atıfla aktarır, kendi adına kesinleştirmez. [1][2][3][4]
Yöre 1176 Miryokefalon Savaşı'ndan sonra Türk egemenliğine geçmiştir. Dört kurumsal kaynak kentin adını bir Türk beyinden aldığında birleşir, ancak yerleşen boy konusunda ayrışır: Yalvaç Kaymakamlığı ve Yalvaç Belediyesi Kayı Boyu'nun Salur ve Eymür kollarını, Isparta Valiliği Oğuz oymaklarından Yalvaçlar'ı, İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ise Emir Boyu'nu gösterir. Belediye ayrıca Yalvaç sözcüğünün resul, peygamber ve yol gösterici anlamına geldiğini yazar; bu açıklama tek kaynağa dayanır. Yalvaç, Hamîdoğulları Beyliği sınırları içinde kalmıştır; TDV İslâm Ansiklopedisi Hamîd Bey'in beyliğin sınırlarını Yalvaç'ı da içine alacak biçimde genişlettiğini kaydeder. [1][2][8][9][10]
Osmanlı egemenliğine giriş tarihi kaynaklarda tek bir değere inmez. TDV İslâm Ansiklopedisi, 783 (1381-82) yılında Akşehir, Beyşehir, Seydişehir, Yalvaç ve Karaağaç beldelerinin 80.000 altın karşılığında Osmanlılara satıldığını kaydeder; resmî ilçe sayfaları ise 1374, 1380 ve 1400'ler olmak üzere üç ayrı tarih verir. Yalvaç Belediyesi aynı satın almayı anmakla birlikte alıcı olarak Yıldırım Bayezid'i gösterirken ansiklopedi I. Murad'ı gösterir. XV. yüzyılın ikinci yarısında Yalvaç, Hamîd-ili sancağının kazalarından biriydi ve sancakta Karaağac-ı Yalvaç adlı bir nahiye bulunuyordu. İlçe 1840'ta kaza olarak Konya'ya bağlanmış, 1864'te belediye teşkilatı kurulmuş, Cumhuriyet'in ilanından sonra Isparta'ya bağlanmıştır; bağlanmanın kesin yılı hiçbir kaynakta verilmez. [1][2][8][9][10]
Görülebilecek yerler
- Pisidia Antiokheia Antik Kenti — ören yeri · Yalvaç'ın yaklaşık 1 kilometre kuzeyinde, en yüksek noktası 1.236 metre olan bir tepe üzerindedir. Sur içi alan Isparta Valiliği sayfasında 47, İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü sayfasında yaklaşık 46 hektar verilir. Müdürlük kazı ve araştırma silsilesini Arundell (1822-1834), W. Ramsay (1911-1914), D. M. Robinson (1924-1927), M. Taşlıalan (1985-1995) ve 2008'den itibaren Süleyman Demirel Üniversitesi biçiminde sıralar. Bilinen yapılar arasında Augustus Tapınağı, Propylon, tiyatro, Roma hamamı, St. Paul Kilisesi, Kuzey Kilisesi, Merkezî Kilise, Nymphaeum, su kemerleri, Tiberius Meydanı ve Batı Kapısı sayılır. [1][3][4]
- Augustus Tapınağı ve Propylon — tapınak ve anıtsal kapı · Resmî kaynaklar Antiokheia'nın başlıca yapıları arasında Augustus Tapınağı'nı ve anıtsal giriş yapısı Propylon'u sayar. Augustus'un vasiyeti Res Gestae Divi Augusti'nin Latince metni Propylon'da bulunmuştur; Yalvaç Müzesi kaydı bu yazıtın bilinen üç kopyadan biri olduğunu belirtir. Aynı vasiyetin Yunanca metninin parçaları ise Uluborlu'daki Apollonia'da ele geçmiştir. [1][3][4][5]
- St. Paul Kilisesi — kilise · Üç nefli ve yarım daire apsisli yapı, 70 x 27 metre ölçüsüyle kentin en büyük bazilikası olarak tanımlanır. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, 4. yüzyıl mozaiklerinde adı geçen Başpiskopos Optimus'a dayanarak yapıyı yaklaşık MS 381'e tarihler; bilgi tek kaynağa dayanır. [3]
- Antiokheia Tiyatrosu — tiyatro · İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü tiyatronun yaklaşık 15.000 seyirci kapasiteli olduğunu belirtir; kapasite bilgisi tek kaynağa dayanır. [3]
- Nymphaeum ve su kemerleri — su yapısı · Kente su, Sultan Dağları'ndaki bir kaynaktan yaklaşık 10-11 kilometre uzaktan, 800 metrelik su kemerleriyle getiriliyordu. Kaynağın adı bir resmî sayfada Suçıktı, diğerinde Saçıktı biçiminde yazılmıştır; Barida iki yazımı da kaydeder. [3][4]
- Men Kutsal Alanı ve Tapınağı — kutsal alan · Gemen Korusu doruğunda, antik kentin yaklaşık 5 kilometre güneydoğusunda yer alır; Isparta Valiliği aynı uzaklığı Yalvaç'a göre verir. Alanın çevresinde küçük bir tapınak, stadion ve tören salonu kalıntıları bulunur. [1][4]
- Yalvaç Müzesi — müze · Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğüne bağlı Yalvaç Müze Müdürlüğünün birimidir; müdürlüğün diğer bağlı birimi Antiocheia Ören Yeri'dir. Binanın inşasına 1963'te başlanmış, müze 1966'da ziyarete açılmış, kapsamlı yenilemeden sonra 16 Temmuz 2000'de yeniden açılmıştır. İçinde prehistorik eserler, klasik dönem eserleri, etnografya ve St. Paul salonları ile açık teşhir bölümü bulunur. Ziyaret saati ve ücreti bu sayfa için doğrulanmadı; ziyaret öncesinde resmî kaynaktan kontrol edin. [5][6]
- Devlethan Camii — cami · Isparta Valiliği camiyi II. Kılıçarslan'ın kardeşi Devlet Han adına yapılmış olarak tanıtır, mimarının bilinmediğini ve duvarlarında Antiokheia'dan getirilmiş devşirme malzeme kullanıldığını yazar. Bilgi tek kaynağa dayanır; yapının tescil ve koruma kaydı bulunamadı. [1]
- Anıtsal çınar — anıt ağaç · Isparta Valiliği ağacın 1200'lü yıllarda dikildiğinin tahmin edildiğini ve gövde çevresinin 10,25 metre olduğunu yazar; aynı sayfanın tanıtım bölümü ise ağacı 800 yıllık olarak anar. İki ifade aynı sayfa içinde tutarsızdır. [1]
- Hoyran (Limenia) Adası — ada ve antik yerleşim · Adanın etrafı sur duvarlarıyla çevrilidir ve ada içinde Artemis adına inşa edilmiş bir tapınak kalıntısı bulunur. Adanın Yalvaç'a uzaklığı Isparta Valiliği sayfasında 30, İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü sayfasında 25 kilometre verilir. [1][4]
- Kaya kilisesi ve kaya mezarları (Kral Mezarı) — kaya kilisesi · Hoyran Gölü'nün doğusunda yer alan ve yöre halkı tarafından Kral Mezarı olarak adlandırılan kilise ile çevresindeki mezarlar, Isparta Valiliği tarafından Erken Bizans Dönemi'ne tarihlendirilir. Kayıt tek kaynağa dayanır. [1]
- Ayı İni, Akar-Donar ve Değirmenönü mağaraları — mağara · MTA'nın 1987-1988 etüdünde ilçede bu üç mağara incelenmiştir. Yaklaşık 407 metre uzunluğundaki Ayı İni için İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, mağaranın büyük olasılıkla Romalılar ya da Bizanslılar tarafından sığınak olarak kullanıldığını kaydeder. [7]
Üretim, yemek ve kültür
Türk Patent ve Marka Kurumu sicilinde Yalvaç Hamursuzu mahreç işareti olarak tescillidir; dosya numarası C2018/113, tescil numarası 487, başvuru tarihi 17 Mayıs 2018, tescil tarihi 27 Şubat 2020'dir ve tescil ettiren Yalvaç Ticaret ve Sanayi Odası'dır. Portalın il kırılımlı listeleri doğrudan HTML olarak okunamadığı için ilçeye ait başka bir tescil bulunup bulunmadığı bu araştırmada sayılamadı. [11]
Isparta Valiliği ilçede yaşatılan geleneksel el sanatları olarak semercilik, keçecilik, dericilik, saraççılık, minyatür at arabası imalatçılığı ve nalbantçılığı sayar. Aynı kaynak yerel mutfak unsurları arasında Yalvaç ekmeği ve böreğini, keşkeği, güllacı ve kesmikli baklavayı anar. Valilik ayrıca ilçede her yıl genellikle temmuz ayında Pisidia Antiokheia Kültür, Turizm ve Sanat Festivali düzenlendiğini bildirir; festivalin güncel takvimi bu sayfa için doğrulanmadı. [1]
Hamîdoğulları dönemi tahrir kayıtlarına göre Yalvaç; Eğirdir, Gönen ve Isparta ile birlikte gelişmiş boyahanelerin bulunduğu merkezlerdendi. Bu kayıt TDV İslâm Ansiklopedisi'nin Hamîdoğulları maddesinden gelir. [8]
Ulaşım
İlçenin il merkezine uzaklığı Isparta Valiliği sayfasında 105 kilometre, İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü sayfasında 107 kilometre olarak verilir; Barida iki değeri de kaydeder. Güncel toplu taşıma seçenekleri bu sayfa için doğrulanmadı; yolculuk öncesinde resmî kaynaklardan kontrol edin. [1][2]
Kaynakça
- Yalvaç İl merkezine uzaklık, yüzölçümü, rakım, Tarihte Yalvaç bölümü, antik kentin sur içi alanı, Men Kutsal Alanı, Devlethan Camii, anıtsal çınar, Hoyran Adası, kaya kilisesi, el sanatları, yerel mutfak ve festival.
- Yalvaç (ilçeler bölümü) Komşuluk, en yüksek nokta, akarsular ve ovalar, iklim, Kalkolitik höyükler, MÖ 133 Roma denetimi, 1176 Miryokefalon, ad kökeni, 1840 Konya bağlantısı, 1864 belediye teşkilatı. Sayfadaki nüfus rakamları HTML'de boş dönüyor.
- Pisidia Antiokheia Antik Kenti Kuruluşun Seleukos hanedanına bağlanması, sur içi alan ve tepe yüksekliği, St. Paul Kilisesi ölçüleri ve tarihlemesi, tiyatro kapasitesi, su kemerleri, kazı ve araştırma silsilesi.
- Ören yerleri Augustus Tapınağı, Men Kutsal Alanı, Nymphaeum ve su kemerleri, Kuzey Kilise, Res Gestae'nin Latince metninin Propylon'da bulunması, Hoyran (Limenia) Adası, Aziz Paulus için İ.S. 46-62 tarihlemesi.
- Yalvaç Müzesi Bina inşasının 1963'te başlaması, 1966 açılışı, salonlar ve koleksiyon, Res Gestae yazıtının bilinen üç kopyadan biri olduğu bilgisi.
- Isparta Yalvaç Müze Müdürlüğü Bakanlık düzeyinde bağlı birimler ve adres, 16 Temmuz 2000 tarihli yeniden açılış, Tokmacık köyü Kuzmahmutça fosil yatağında 1994'te başlatılan kurtarma kazısı ve Alt Miyosen tarihlemesi.
- Mağaralar MTA'nın 1987-1988 etüdüne dayanan mağara listesi: Ayı İni, Akar-Donar ve Değirmenönü; Ayı İni'nin uzunluğu ve sığınak olarak kullanılmış olabileceği kaydı.
- Hamîdoğulları Beyliğin sınırlarının Yalvaç'ı içine alacak biçimde genişlemesi, 783 (1381-82) yılındaki 80.000 altınlık satış, Hamîd-ili sancağının kazaları ve Karaağac-ı Yalvaç nahiyesi, beylik dönemi tahrirlerinde Yalvaç'taki boyahaneler.
- Tarihçe Tokmacık fosilleri için farklı bir tarihleme, antik kentin kuruluşu için MÖ 275, koloni unvanı yazımı, yerleşen Oğuz boyu, Osmanlı'ya geçiş için 1400'ler, 1864 belediye teşkilatı ve Cumhuriyet sonrası Isparta'ya bağlanma.
- Tarih Yalvaç sözcüğünün anlamı, yerleşen boy için Kayı Boyu'nun Salur ve Eymür kolları, satın alma yoluyla Osmanlı'ya geçiş ve alıcı olarak Yıldırım Bayezid'in gösterilmesi.
- Yalvaç Hamursuzu (Dosya No C2018/113, Tescil No 487) Mahreç işareti: başvuru 17.05.2018, tescil 27.02.2020, tescil ettiren Yalvaç Ticaret ve Sanayi Odası.
- Yalvaç ilçesi (Q49110068) — koordinat İdarî birim ögesi. P625 için duyarlılığı 0,000278 derece olan değer: 38.305833, 31.190556. Aynı ögedeki alan (1.402 km²) ve rakım (1.109 m) değerleri resmî kaynaklarla çeliştiği için yalnız çelişki notu olarak anıldı.
- Son doğrulama
- Son güncelleme
- İlk yayın
Bir bilgi değiştiyse ya da eksikse katkı sayfasından bildirebilirsiniz.