Şehrin Hafızası · 1851/1852-1932
Kendi El Yazısındaki Çelişki: Böcüzade Süleyman Sami Ne Zaman Doğdu?
Isparta'nın tarihçisi, kendi doğum tarihini el yazısıyla iki farklı takvimde yazmış — ve bu iki tarih birbirini tutmuyor. Bir de belediye reisliğinin, sanılandan daha karmaşık bir hikâyesi var.
Isparta Tarihi’nin yazarı Böcüzade Süleyman Sami, ne zaman doğdu? Beklenmedik bir soru gibi görünebilir — ama cevap, onun kendi el yazısında bile net değil.
Kendi el yazmasındaki çelişki
M. Sadık Akdemir, 2010’da yayımlanan hakemli bir makalede, Böcüzade’nin kendi el yazısıyla yazdığı özyaşam öyküsünü (Isparta Tarihi’nin yazma nüshası, “Muhtasar Tercüme-i Hâlim” bölümü) doğrudan inceledi. Bulduğu şey ilginç: Böcüzade, doğum tarihini iki farklı takvimle vermiş — Hicrî 25 Rabiüssani 1268 ve Rumî 5 Kânunuevvel 1267 — ama bu ikisi aynı miladi güne denk gelmiyor.
Akdemir, ay adlarının yer değiştirmiş olabileceğini varsayarak bu uyumsuzluğu çözmeye çalışıyor: Rabiüssani yerine Rabiülevvel, Kânunuevvel yerine Kânunusani okunursa, iki tarih birbirine yaklaşıyor ve 17 Ocak 1852 Cumartesi gününe işaret ediyor. Bu, dikkatli bir akademik çıkarım — ama yine de bir çıkarım, Böcüzade’nin kendi yazdığı iki tarihten biri değil.
Diğer iki tarih
Bu, hikâyenin yalnızca bir parçası. Isparta Tarihi kitabının editoryal girişinde (Hasan Babacan tarafından hazırlanmış), doğum tarihi “1268 Hicrî, Şubat 1852” olarak veriliyor — ama bu cümlenin kendi dipnotu, kaynak olarak bir Osmanlı arşiv kaydını (BOA, DH.SAİD, Cilt 31, s.251) ve torunu Suat Seren’in “5 Aralık 1851” dediğini ve akademisyen İhsan Güneş’in 1998 tarihli bir kitabında yılı “1851” verdiğini aynı anda gösteriyor. Yani kitabın gövde metni bir tarih söylerken, kitabın kendi dipnotu üç farklı kaynağı sayıyor — ikisi “1851” diyor.
Bu dört kaynağı (Akdemir’in çıkarımı: 17 Ocak 1852; kitabın gövde metni: Şubat 1852; Suat Seren’in tanıklığı: 5 Aralık 1851; İhsan Güneş’in akademik eseri: 1851) tek bir “doğru” tarihe indirmek mümkün değil. Bu, kaynakların kendisinin taşıdığı, belgelenmiş bir karmaşıklık.
Belediye reisliği — sanılandan daha karmaşık
Böcüzade, 26 Temmuz 1895’te (Rumî 14 Temmuz 1311) Isparta belediye reisliğine seçildi — bu tarih, Akdemir’in Böcüzade’nin kendi el yazması nüshasını (s.690-697) okuyarak ulaştığı bir sonuç. Özgün arşiv kaydı veya yazma nüshanın kendisi bu araştırmada doğrudan görülmedi; bu bilgi Akdemir’in aktarımına dayanıyor.
Ama hikâye burada bitmiyor. Akdemir’in ayrıntılı anlatımına göre, Böcüzade iki yıl sonra, eski reislerin yeniden seçilmesini yasaklayan bir kural yüzünden görevden ayrılmak zorunda kaldı; iki yıllık bir aradan sonra yeniden seçilip sekiz yıl daha, 1908’deki Meşrutiyet’e kadar görevde kaldı. Kendi torununun aktardığı aile anlatısı ve kitabın özet girişi ise bu iki dönemi tek bir kesintisiz görevmiş gibi özetliyor.
En somut iz: bir öğretmen okulu
Böcüzade’nin kendi kaleminden kalan bir anlatıya göre, 1902’de belediye reisliğiyle birlikte maarif reisliğini de yürüttüğü bir dönemde, dönemin mutasarrıfı Hüsnü Bey’in desteğiyle bir öğretmen okulu binası (Darü’l-muallimin) kurduruyor. Bunu yıllar sonra kendi yazdığı Isparta Tarihi’nde anlatırken, cümlenin öznesi kendisi — bu, bağımsız bir kaynakla doğrulanmış değil, Böcüzade’nin kendi anlatımıdır.
Kaynakça
- Dedemden Hatıralar (giriş/biyografi bölümü) Torunun aile tanıklığı olarak ele alınmalı — ne birincil kaynak ne bağımsız doğrulanmış ikincil kaynak.
- Isparta Tarihi (giriş bölümü) Basılı s.XXIX-XXX (Babacan'ın editoryal girişi). Bu bölümün kendi dipnotu, bir Osmanlı arşiv kaydına (BOA, DH.SAİD, C.31, s.251) ve iki ayrı ikincil kaynağa atıf yapıyor.
- Böcüzâde Süleyman Sami Efendi ve Isparta Tarihi Hakemli akademik makale. Böcüzade'nin kendi el yazması 'Isparta Tarihi' nüshasının 'Muhtasar Tercüme-i Hâlim' bölümünü (s.685) ve belediye reisliği bölümünü (s.690-697) doğrudan inceliyor.
Son güncelleme:
