Şehrin hafızası · yaklaşık 1900
1900 dolaylarında bir Isparta evinin içi
Ocak, ahşap tavan, sedir ve yastıklar. Geç Osmanlı dönemi kentli ev içi, bir ailenin günlük düzenini olduğu kadar bir şehrin el emeğini de anlatır.
Geç Osmanlı dönemi ev içi · yaklaşık 1900
Dosseman · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Bir şehrin hafızası anıtlarda değil, odalarda saklanır. Isparta Müzesi’ndeki geç Osmanlı dönemi ev içi düzenlemesi, yaklaşık 1900 yılının kentli oda anlayışını gösteriyor.
Odanın mantığı
Bu odalarda mobilya azdır, çünkü oda tek işlevli değildir. Aynı mekân gündüz oturma, akşam yemek, gece yatak odasıdır. Bunu mümkün kılan şey duvar boyunca uzanan sedirdir: gündüz oturulur, gerektiğinde üzerine yatak serilir.
Ocak ve ahşap tavan, odanın iki sabit ögesi. Tavan işçiliği, evin varlıklı olup olmadığını gösteren en görünür işaretlerden biriydi — göz seviyesinin üstünde, ama herkesin gördüğü bir yerde.
Yastıklar
Sedirin üzerindeki dokuma yastıklar — yörede doğrudan “yastık” denir — bu odanın en çok anlatan parçası.
Müze künyesindeki not önemli: sergideki yastıklar yeni üretimdir, çünkü bu dokuma bugün de sürüyor. Yani odada gördüğümüz şey donmuş bir geçmiş değil; kesintiye uğramamış bir el işinin güncel örneği.
Bu, Isparta’nın dokuma geçmişinin yalnızca fabrika ve halı ticareti üzerinden anlatılamayacağını gösterir. Tezgâhın en küçük ölçeği — evin içi — hiç kapanmamıştır.
Bu odanın dışındaki şehir
- yüzyılın sonunda Isparta’nın nüfusu kaynaklara göre 12.600 ile 20.000 arasında tahmin ediliyor. Şehirde Rum ve Ermeni cemaatleri de yaşıyordu; kayıtlar Rum nüfusunu 800–2.087, Ermeni nüfusunu 120–235 aralığında veriyor.
Yani bu odanın penceresinden bakan kişi, birden fazla dilin konuşulduğu bir mahalle görüyordu.
Bu odayı dolduran el işlerinin bugünkü ustalarını görmek için Şehri Anlatanlar bölümüne bakabilirsiniz: keçe, ahşap oyma, deri işleme ve kâğıt rölyef üzerine bölümler orada.
Kaynakça
- Isparta Müzesi — geç Osmanlı dönemi ev içi düzenlemesi Odanın tarihlendirmesi ve yastıkların bugün de üretildiğine dair bilgi, sergi künyesine dayanır.
- Isparta 19. yüzyıl sonu şehir nüfusu ve mahalle sayısı için.
Son güncelleme:
