Bir Şehir Nasıl Öğreniyordu? 1940'ta Isparta Halkevi Kursları

1940 yazında Isparta Halkevi’nde on bir kurs açıldı: biçki-nakıştan motora, resimden üç sınıflı Fransızcaya. Ün Dergisi’nin o yaza ait bir sayfasındaki kurs çizelgesi, bu derslerin hangi gün ve saatlerde verildiğini gösteriyor. Bu yazı o çizelgeyi, Isparta’da bir yaz boyunca neyin öğretildiğine bakmak için okuyor.

Bir kurs çizelgesinden şehir hayatına

Çizelgede on bir kurs var. Her birinin haftanın hangi günlerinde, hangi saatlerde yapıldığı ve hangi gün açıldığı yazılı. İlk açılan kurs 3 Haziran 1940’ta hemşire ve hastabakıcı kursu, son açılan 1 Ağustos 1940’ta İngilizce. Aradaki sekiz haftada biçki-nakış, resim, müzik, motor, atış, riyaziye ve üç ayrı Fransızca sınıfı başlamış.

Ders saatleri günün neredeyse bütününe yayılıyor. Biçki-nakış sabah sekizde başlıyor; motor dersi akşam dokuzda açılıp on buçukta bitiyor. Öğleden önce riyaziye ve biçki-nakış, öğleden sonra hemşirelik, İngilizce ve Fransızca, akşamüstü atış, gece de motor dersi var. Çizelge bu saatlerin neden seçildiğini yazmıyor; yalnız bir kurs programının sabahtan geceye kadar nasıl yerleştirildiğini gösteriyor.

Isparta’da kim, ne öğreniyordu?

Çizelge bu sorunun yalnız ikinci yarısına cevap veriyor. Kursların adları ve saatleri var; ama kaç kişinin kaydolduğu, katılanların yaşı, mesleği ya da kadın mı erkek mi olduğu yazmıyor. Bu yazı da kursiyerler hakkında bir şey söylemiyor.

Öğretilenler ise çeşitli. Kurs adları, çizelgedeki yazımıyla şunlar:

• Biçki - Nakış
• Hemşire ve Hastabakıcı
• Resim
• Muzik
• Atış
• Motör
• Fransızca, üç sınıf
• İngilizce
• Riyaziye

Dönemin yazımında “Riyaziye” matematik, “Motör” motor anlamına geliyor.

Meslek edinme ile kültürel hayatın buluşması

Listede farklı türden beceriler yan yana duruyor. Biçki-nakış ile hemşire ve hastabakıcı kursları el ve bakım becerileri; bunlar hem gündelik hayatta hem iş hayatında karşılık bulabilecek alanlar. Motor dersi teknik bir alan. Resim ve müzik sanat dersleri; Fransızca, İngilizce ve riyaziye ise okul derslerine yakın bilgi alanları. Atış kursu da aynı çizelgede yer alıyor.

Çizelge bu kursların hangi ihtiyaçtan doğduğunu açıklamıyor. Gösterdiği şey, meslek, sanat, dil ve gündelik hayat becerilerinin aynı yaz aynı kurumun programında bir araya getirildiği.

Sayıların anlattığı şehir

Çizelgede katılımcı sayısı yok; sayılar gün, saat ve tarihten ibaret. Yine de bu sayılar programın ağırlığını gösteriyor. Okunabilen hücrelere göre kurslar haftada en az 70 ders saati tutuyordu.

En yoğun kurslar haftanın altı günü yapılan biçki-nakış (günde dört saat, haftada 24 saat) ile hemşire ve hastabakıcı kursuydu (günde iki saat, haftada 12 saat). Riyaziye haftada dört gün, ikişer saat yapılıyordu. Resim ise yalnız cumartesi öğleden sonra iki saatti.

Dil derslerinin payı da dikkat çekiyor: Fransızca üç ayrı sınıfta, İngilizce haftada en az üç gün veriliyordu. Okunabilen hücrelere göre çarşamba en kalabalık günlerdendi; o gün yedi ayrı kursun dersi vardı.

Çizelgenin iki hücresi okunamıyor: Fransızca sınıflarından birinin numarası basılmamış, İngilizcenin cuma hücresinde ise tireyle birlikte okunamayan bir işaret var. Bu iki hücre hesaba katılmadı.

Kurs ve gün adları çizelgedeki yazımıyla verildi: “Salı” salı, “Çarşamba” çarşamba, “Perşembe” perşembe demek. Açılış tarihleri çizelgede “24-6-940” biçiminde yazılmış.

Bugünden bakınca

Bugün benzer eğitimler farklı kurumlar tarafından sürdürülüyor. Yine de 1940’taki listede meslek, sanat ve gündelik becerilerin aynı şehir kurumu çevresinde toplanması dikkat çekiyor.

Çizelge bir yazın açılış programı; kursların ne kadar sürdüğünü, nasıl sonuçlandığını ya da şehirde nasıl karşılandığını göstermiyor. Sayfanın ait olduğu sayı derginin 76-77. sayısı olarak görünüyor; bu dijital ciltte sayı sınırları tam kesinleşmediği için sayı bilgisi ihtiyatla verildi. Aynı yılların Isparta’sına genel bir bakış için Isparta Tarihi sayfasının Cumhuriyet bölümüne bakılabilir.