Kutlubey Camii

Kısa tarihçe

Cami il merkezinde, hükümet konağının hemen yanında yer alır ve adını bânisi Kutlu Bey'den alır. TDV İslâm Ansiklopedisi Kutlu Bey'i Isparta'nın ilk Osmanlı idarecisi olarak anar; 833 (1429) tarihli vakfiyesinde kendisinden "emîrü'l-ümerâ" diye söz edilmesi, onun II. Murad döneminde Isparta'da bulunduğunu gösterir. [1][2]

Ansiklopedinin Ulucami maddesi Kutlu Bey'in yaptırdığı ilk yapıyı 1429 yılına tarihler. Isparta maddesi ise Kutlu Bey'in burada daha önce bulunan bir camiyi yeniden yaptırdığını yazar; İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü de bir vakfiyeye göre 1429'da bu yerde bir cami bulunduğunu belirtir. [1][2][3]

Kutlu Bey'in yaptırdığı ilk yapının üzeri toprak damla örtülüydü ve tuğladan iki şerefeli bir minaresi vardı. 1899'da çürüyen direkleri yenilemek için dam açılınca ahşap direklerin çoğunun çürüdüğü görüldü; cami yıktırıldı ve II. Abdülhamid'in tahta çıkışının 25. yılı anısına kâgir, çok kubbeli yeni bir yapı yapılmasına karar verildi. [1][3]

Halktan toplanan parayla yükselen yeni caminin mimarı Yanko Efendi'dir. TDV İslâm Ansiklopedisi bu caminin 1320 Ramazanı'nda (Aralık 1902) ibadete açıldığını yazar; İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ise tamamlanma yılını 1904 olarak verir. [1][3]

Yeni cami 1914 depreminde büyük hasar görünce yıkıldı ve eski temelleri üzerinde yine çok kubbeli olarak 1922'de yeniden inşa edildi. Bugün görülen cami bu yapıdır. [1][2][3]

Minare 1931'de Vakıflar İdaresi tarafından yeniden yaptırıldı ve 1990-1992 yıllarında onarıldı. İç mekândaki kalem işi süslemeler ve yazılar caminin 1990'daki son restorasyonundan kalmadır. [1]

Mimari ve arkeolojik özellikler

Dikdörtgen planlı caminin üzeri, dört sütuna oturan sivri kemerler üzerinde pandantiflerle geçilen, yüksek kasnaklı ve pencereli bir merkezî kubbeyle örtülüdür. Ana kubbenin dört yanında birer oval kubbe, köşelerde küçük kubbeler bulunur; kadınlar mahfilinin bulunduğu kuzey bölüm de oval ve küçük kubbelerle örtülüdür. [1][3]

Mihrabı dikdörtgen bir bordür hâlinde çevreleyen kuşakta celî sülüs hatla Âyetü'l-kürsî yazılıdır; hattatı Bektaşî Mehmed Hilmi Efendi'dir. Minber kesme taştandır, kuzeydeki ana girişin üstündeki kadınlar mahfili ise tamamen ahşaptır. [1]

Minare kuzeybatıda, binadan bağımsız durur. Sekizgen kaideli, onaltıgen gövdeli minarenin kaidesinde yer yer tuğla hatıllar ve devşirme bir başlık görülür; şerefe altı mukarnaslı, külahı kurşun kaplıdır. [1][3]

Açık tartışmalar ve farklı görüşler

Kutlu Bey'den önce burada bir Selçuklu yapısı var mıydı, tarihi ne?

TDV İslâm Ansiklopedisi'nin Isparta maddesi (Feridun Emecen, 1999), Kutlu Bey'in buradaki Selçuklu eseri ulucamiyi yeniden yaptırdığını yazar ve 1299 tarihini parantez içinde, kaynak göstermeden verir. Isparta Valiliği'nin tarih sayfası da Ulu Cami'nin 1299 tarihini taşıdığını belirtir. [2][5]

Aynı ansiklopedinin daha sonra yayımlanan Ulucami maddesi (İbrahim Yıldırım, 2012) ise yerde bir Selçuklu yapısı bulunduğunun tahmin edildiğini söyler ve iki ayrı görüş aktarır: Böcüzâde Süleyman Sami'ye göre 478 (1085-86), Osman Turan'a göre 699 (1299). Emecen de minare temelinde okunan 478 tarihinin yanlış okunmuş olma ihtimalinin yüksek olduğunu not eder. [1][2]

Kutlu Bey'in camisi: 1417 onarımı mı, 1429 yapımı mı?

TDV İslâm Ansiklopedisi'nin iki maddesi de camiyi Kutlu Bey'in 833 (1429) tarihli vakfiyesiyle ilişkilendirir. Ulucami maddesi ilk yapının bu yılda inşa edildiğini yazar; Isparta maddesi ise 1429'u vakfiyenin tarihi olarak verir ve Kutlu Bey'in daha önceki bir camiyi yeniden yaptırdığını belirtir. [1][2]

Isparta Valiliği'nin tarih sayfası Kutlu Bey'in Ulu Cami'yi 1417'de onarttığını ve caminin günümüze kadar ayakta kaldığını yazar; bu bilgiler için kaynak göstermez. TDV İslâm Ansiklopedisi ve İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ise eski yapının 1899'da yıktırıldığını, yerine yapılan caminin de 1914 depreminden sonra yenilendiğini kaydeder. [5][1][3]

Yeniden yapılan caminin açılış yılı: 1902 mi, 1904 mü?

TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre yeni cami iki yılda yapılarak 1320 Ramazanı'nda (Aralık 1902) ibadete açıldı. [1]

Isparta İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ise yeni caminin 1904 yılında tamamlandığını yazar. [3]

"İl merkezinin en eski camisi" nitelemesi

Isparta Valiliği'nin Merkez sayfası Kutlubey Camii'ni il merkezindeki camilerin en eski tarihlisi olarak kabul edilen yapı diye anar; İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ise onu il merkezindeki en eski camiler arasında sayar. [4][3]

Aynı müdürlük sayfası, Keçeci Mahallesi'ndeki Hızır Bey Camii'nin Hamîdoğlu Hızır Bey adına yapıldığını belirterek bu caminin Isparta'nın en eski camisi olması gerektiğini yazar; TDV İslâm Ansiklopedisi de o caminin Hızır Bey tarafından yaptırıldığını ve hâlen ibadete açık olduğunu kaydeder. Ayrıca bugünkü Kutlubey Camii binası 1922 tarihlidir. [3][6][1]

Ziyaret

Güncel ziyaret saati ve ücret doğrulanmadı; ziyaret öncesinde resmî kaynaktan doğrulayın.

Tahmini süre

20 dakikaEditoryal tahmin; resmî bir süre değildir.

Ulaşım

Isparta şehir merkezinde, hükümet konağının hemen yanında.

Erişilebilirlik

Erişilebilirlik bilgisi doğrulanmadı; ziyaret öncesinde yapının yönetiminden bilgi alın.